( إذا أتى عليه ) في ملك المولى المندوب إلى عتقه ( سبع سنين ) ، لقول الصادق عليه السلام " من كان مؤمنا فقد عتق بعد سبع سنين أعتقه صاحبه أم لم يعتقه ، و لا تحل خدمة من كان مؤمنا بعد سبع سنين " . و هو محمول على تأكد استحباب عتقه ، للإجماع على أنه يعتق بدون الإعتاق . شرح فارسى : مرحوم مصنّف مىفرماين : ه : مملوك مؤمنى كه هفت سال در ملك انسان بوده باشد مستحبّست آزادش كنند . شارح ( ره ) مىفرماين : در اين حكم تفاوتى نيست بين آنكه مملوك مذكّر بوده يا مؤنث باشد و دليل آن فرموده مولانا الصّادق عليه السّلام است كه اينطور وارد شده : كسى كه مؤمن باشد پس از هفت سال كه از رقيّتش بگذرد آزاد مىشود اعمّ از اينكه صاحبش آزادش نموده يا آزادش نكند و خدمت كردن مملوك مؤمن پس از هفت سال ديگر حلال و جايز نيست . البتّه اين روايت محمول بر تأكّد استحباب است زيرا اجماع علماء بر اينست كه بدون اعتاق آزاد نمىشود . قوله : ذكرا كان ام انثى : ضمير در [ كان ] به مملوك راجعست . قوله : اذا اتى عليه : ضمير در [ عليه ] به مملوك راجعست . قوله : ملك المولى المندوب الى عتقه : اين قيد براى اخراج موردى است كه مولى بعلّتى از علل مكلّف نبوده مثل اينكه ديوانه يا نابالغ باشد . قوله : لقول الصّادق عليه السّلام الخ : اين حديث را مرحوم صاحب وسائل در ج 16 ص 36 بشرح زير نقل فرموده :